Mae cilfachau a baeau mawr bas yn gilfachau mawr ar hyd yr arfordir. Yn gyffredinol, maent yn fwy cysgodol rhag effeithiau’r tonnau na’r arfordir agored. Maent yn gymharol fas (ac yn cynnwys dŵr sy’n llai na 30m dros y rhan fwyaf o’r ardal), ac yn gyffredinol mae ganddynt ddylanwad dŵr croyw sy’n llawer is o’i gymharu ag aberoedd. Maent yn frith o gynefinoedd islanwol a rhynglanwol cyd-ddibynnol.

 

Bae Caerfyrddin ei hun yw’r nodwedd gilfachau a baeau bas mawr yn ACA Bae Caerfyrddin ac Aberoedd. Mae Bae Caerfyrddin yn fae bas helaeth sydd yn cynnwys gwaddodion meddal yn bennaf ac mae iddo derfynau o frigiadau creigiog yn rhannol. Mae’n ymestyn o Ddinbych-y-pysgod ac Ynys Bŷr yn y Gorllewin i Ben Pyrod ar Benrhyn Gŵyr yn y dwyrain.

 

Ledled y bae, mae’r amodau ffisegol yn amrywio’n sylweddol. Mae ei halwynedd yn amrywio o halwynedd isel (wrth yr aberoedd) i fod yn hollol forol. Mae graddiannau effaith y tonnau yn amrywio o gysgodol i agored. Mae llanwau cryf yn ysgubo pentiroedd agored, tra bod ardaloedd eraill wedi’u cysgodi rhag ceryntau. Mae amrywiaeth eang yn y mathau o welyau’r môr, gan gynnwys llaid, tywod a chraig, er bod y rhan fwyaf o wely’r môr yn dywodlyd. Mae’r gwaddod yn cynnal nifer fawr o rywogaethau, gan gynnwys molysgiaid deuglawr, mwydod, draenogod môr sy’n tyllu, sêr mawr brau a sêr y tywod.